Wojowniczki dawnej Japonii. Kim były onna-bugeisha?

Chociaż słowo "samuraj" jest terminem ściśle męskim, kobiety-wojowniczki pojawiły się w Japonii już w 200 r. n.e. Znane jako "onna-bugeisha" były szkolone w sztukach walki i strategii oraz walczyły u boku samurajów, aby bronić swoich domów, rodzin i honoru. Wieki przed powstaniem klasy samurajów w XII wieku uznawano, że onna bugeisha są równie silne, zabójcze i nieustraszone, jak ich męscy odpowiednicy. 

Niezidentyfikowane onna-bugeisha.

Źródło: https://urbanisthanoi.com/hanoi-arts-culture/13826-photos-behold-the-fierce-onna-bugeisha,-japan-s-badass-female-samurai

Początki

Onna-bugeisha należały do bushi - klasy wojowników, która istniała na długo zanim pojawiło się określenie „samuraj”. Między XII a XIX wiekiem te kobiety z wyższych sfer były szkolone w sztuce wojennej i posługiwania się naginatami, głównie do obrony siebie i swoich domów. W przypadku ataku wroga, onna-bugeisha miały walczyć do końca i umrzeć z honorem, z bronią w dłoni. 

Główną bronią onna-bugeisha była naginata. Tradycyjna naginata składała się z około 180 cm drzewca z zamocowanym ok. 40 cm grotem, o kształcie zbliżonym do japońskiego miecza – katany. Jej długość pozwalała onna-bugeisha na utrzymywanie napastników w bezpiecznym dystansie. W okresie Edo (lata 1603-1868) naginata stała się symbolem statusu i często stanowiła część posagu szlacheckich kobiet. W erze Meiji (lata 1868-1921) powstało wiele szkół skupiających się na wykorzystaniu tej broni. 

Jedną z pierwszych onna-bugeisha była na wpół legendarna cesarzowa Jingū (169-269). Po śmierci męża, cesarza Chūai, objęła tron i osobiście poprowadziła inwazję na dzisiejszą Koreę. Jingū przeciwstawiła się każdej normie społecznej swoich czasów. Legenda głosi, że była w ciąży, kiedy związała swoje ciało, włożyła męskie ubrania i ruszyła do bitwy. Poprowadziła udaną ekspedycję bez przelania kropli krwi i nadal rządziła Japonią przez następne 70 lat, aż do ukończenia 100 lat. W 1881 roku Jingū została pierwszą kobietą, która pojawiła się na japońskim banknocie.

Cesarzowa Jingu zajmuje Koreę. W dłoni drugiej kobiety widać naginatę. Źródło: https://www.kcpinternational.com/2015/12/the-legendary-empress-jingu/

Bitwy i polityka

Inną postacią wartą wspomnienia jest Tomoe Gozen. XIV-wieczny epos „Heike monogatari” przestawiał ją jako utalentowaną wojowniczkę, specjalizującą się w łucznictwie, jeździe konnej i walce kataną. Tomoe Gozen była jedną z niewielu kobiet-wojowników, które brały udział w ofensywnych bitwach - znanych jako onna-musha - zamiast walk defensywnych, bardziej powszechnych wśród tradycyjnych onna-bugeisha. Żołnierze Gozen darzyli ją niezwykłym szacunkiem i zaufaniem. W 1182 r. poprowadziła 300 samurajów do zaciętej bitwy przeciwko 2000 wojowników klanu Taira. Dwa lata później, podczas bitwy pod Awazu, pokonała przywódcę klanu Musashi, odcinając mu głowę, którą zachowała jako trofeum. 

Masako Hōjō to pierwsza onna-bugeisha, który odegrała znaczną rolę polityczną. Po śmierci męża, Yorimoto Minamoto, pierwszego szoguna (wodza naczelnego) ery Kamakura (1185-1333) została, zgodnie z tradycją samurajskich wdów, buddyjską mniszką. Mimo to nadal angażowała się w politykę. Odegrała kluczową rolę w kształtowaniu kariery swoich dwóch synów, Yoriie i Sanetomo, którzy zostali odpowiednio drugim i trzecim szogunem. Po śmierci synów, sprawowała wraz z bratem faktyczne rządy w Japonii. Wtedy to japońskie kobiety otrzymały równe prawa do dziedziczenia, zyskały wyższy status w gospodarstwie domowym i mogły kontrolować finanse, utrzymywać domy, zarządzać służbą i wychowywać swoje dzieci z odpowiednim samurajskim wychowaniem.

XVIII-wieczny wizerunek Tomoe Gozen. 

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Tomoe_Gozen#/media/File:Tomoe-Gozen.jpg

W późniejszych czasach wojowniczki stanowiły dużą część klasy samurajów. Chroniły wioski i otwierały szkoły w całym imperium japońskim, aby szkolić młode kobiety w sztukach walki i strategii wojskowej. Źródła historyczne podają niewiele relacji o onna-bugeisha, ponieważ tradycyjna rola japońskiej szlachcianki była ograniczona do gospodyni i żony. Jednak ostatnie badania wykazały, że japońskie kobiety walczyły w bitwach. Badania w miejscu bitwy pod Senbon Matsubara w 1580 r. wykazały, że 35 ze 105 ciał to kobiety. 

Zmierzch epoki wojownicznek

Za ostatnie starcie w którym walczyły onna-bugeisha uważa się bitwę o Aizu. W 1868 roku, 21-letnia Nakano Takeko poprowadziła grupę kobiet - znaną jako Joshitai - przeciwko siłom cesarza. Córka wysokiego rangą urzędnika na dworze cesarskim była wykształcona i przeszkolona w sztukach walki. Pod jej dowództwem Joshitai walczyła u boku samurajów, zabijając wielu wrogich wojowników w walce wręcz. Ciężko rana w bitwie Takeko poprosiła siostrę o odcięcie głowy, aby jej ciało nie zostało odebrane jako trofeum wroga. Nakano Takeko jest powszechnie uważana za ostatnią wielką wojowniczkę samurajską. Wkrótce potem szogunat - feudalny japoński rząd wojskowy - upadł, pozostawiając cesarskim dworom przejęcie przywództwa, co oznaczało koniec epoki samurajów.

Nakano Takeko

Źródło: https://pl.pinterest.com/pin/564990715728292556/

Ale rola kobiet w Japonii zmieniała się już na początku XVII w. Chociaż nadal brały one udział w bitwach, to wielu samurajów zaczęło postrzegać je wyłącznie jako rodzicielki dzieci, niezdolne do towarzyszenia na wojnie. Podróże w okresie Edo stały się trudne dla onna-bugeisha, ponieważ nie wolno im było tego robić bez męskiego towarzysza. Kobiety z wyższych sfer stały się pionkami marzeń o sukcesie i władzy, a ideały nieustraszonego oddania i bezinteresowności zostały zastąpione cichym, biernym, obywatelskim posłuszeństwem. W ramach stopniowego otwierania się Japonii na świat zachodni, mieszkańcy Europy i Ameryki poznawali pisaną na nowo historię. I tak reszta świata przyjęła pogląd, że samurajami byli tylko mężczyźni. Onna-bugeisha zniknęły z kart historii, a Japonki przedstawiane były odtąd jako uległe i służalcze, ubrane w kimono i ciasno związane obi.